Konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą (np. bankiem) czynności prawnej (np. zawarcia umowy kredytu) niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Sankcja Kredytu Darmowego ma zastosowanie do zawieranych przez konsumenta umów podlegających pod ustawę o kredycie konsumenckim, których charakterystyczne cechy wskazano powyżej. Najczęściej są to umowy kredytu lub umowy pożyczki. Jednocześnie o tym, czy dana umowa będzie podlegała pod wskazaną ustawę będzie decydowała jej treść, a nie sama jej nazwa, dlatego jeżeli nie jesteś pewna lub pewny, czy w przypadku zawartej przez Ciebie umowy można skorzystać z SKD, warto poddać ją analizie.

Z Sankcji Kredytu Darmowego nie można skorzystać w przypadku umów nie podlegających pod ustawę o kredycie konsumenckim, czyli w szczególności umów zawartych przez kredytobiorców będących przedsiębiorcami (umów związanych z przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej lub na cele prowadzenia takiej działalności), a także w szczególności:

1. umów o kredyt zabezpieczony hipoteką (kredytów hipotecznych)
2. umów, w ramach których konsument nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania oraz innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą kredytu konsumenckiego (tzw. umowy 0%)
3. umów o świadczenie usług maklerskich zawieranych z podmiotami, o których mowa w art. 3 pkt 32 i 33 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 646)
4. umów o kredyt będących wynikiem ugody sądowej oraz ugody będącej wynikiem postępowania w sprawie pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich, o którym mowa w ustawie z dnia 23 września 2016 r. o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich (Dz.U. poz. 1823)
5. umów o kredyt udzielany wyłącznie pracownikom zatrudnionym u danego pracodawcy w ramach działalności dodatkowej, w której pracownik nie jest zobowiązany do zapłaty oprocentowania lub jest zobowiązany do zapłaty rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania niższej od powszechnie stosowanych na rynku
6. umów odwróconego kredytu hipotecznego zawartych na podstawie ustawy z dnia 23 października 2014 r. o odwróconym kredycie hipotecznym (Dz.U. z 2023 r. poz. 152)
7. umowy konsumenckiej pożyczki lombardowej, o których mowa w ustawie z dnia 14 kwietnia 2023 r. o konsumenckiej pożyczce lombardowej (Dz.U. poz. 1285)

Uprawnienie do skorzystania z Sankcji Kredytu Darmowego przysługuje w przypadku umów podlegających pod ustawę o kredyt konsumencki, gdy przy jej zawieraniu kredytodawca (bank lub firma pożyczkowa) dopuścił się naruszenia przepisów dotyczących:

1. formy umowy o kredyt konsumencki;
2. treści dokumentu umowy o kredyt konsumencki;
3. wysokości opłat pobieranych od konsumenta w związku z opóźnieniem w spłacie kredytu;
4. limitów pozaodsetkowych kosztów kredytu.

Jeśli umowa kredytu/pożyczki nie zawiera pewnych elementów albo określa te elementy błędnie, kredytobiorca może skorzystać z Sankcji Kredytu Darmowego poprzez złożenie kredytodawcy pisemnego oświadczenia w tym zakresie. W przypadku złożenia takiego oświadczenia przez kredytobiorcę, powinien on zwrócić kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy (np. bez prowizji) w terminie i w sposób ustalony w umowie. W związku z tym skutki związane z SKD powstają po złożeniu kredytodawcy oświadczenia o skorzystaniu przez kredytobiorcę z Sankcji Kredytu Darmowego (są uzależnione od złożenia takiego oświadczenia). W praktyce kredytodawcy z założenia kwestionują zasadność złożenia przez kredytobiorcę takiego oświadczenia, dlatego konieczne może być podjęcie dalszych kroków (na drodze przedsądowej, a w przypadku jej bezskuteczności, na drodze postępowania sądowego).

W takim przypadku kredytobiorca (konsument) ma kilka możliwości. Może zwrócić się np. z odpowiednim wnioskiem do Miejskiego Rzecznika Konsumenta, Powiatowego Rzecznika Konsumenta lub Rzecznika Finansowego, a także skierować sprawę do Arbitra Bankowego. Należy jednak pamiętać, że żaden z Rzeczników ani Arbiter nie ma uprawnień do wiążącego nakazania kredytodawcy (bankowi lub firmie pożyczkowej) uwzględnienia roszczeń konsumenta. Dlatego, po wykorzystaniu drogi polubownej, jedynym skutecznym sposobem dochodzenia swoich praw przez konsumenta może okazać się skierowanie sprawy do sądu (tj. wystąpienie z powództwem do sądu).

Uprawnienie do skorzystania z Sankcji Kredytu Darmowego trwa przez cały okres obowiązywania umowy i wygasa po upływie roku (12 miesięcy) od dnia wykonania umowy. Przez wykonanie umowy należy rozumieć sytuację, w której należycie wypełniono wszystkie obowiązki w ramach stosunku kredytu konsumenckiego, w tym obowiązki powstające z mocy ustawy (np. odnośnie do zapłaty odsetek za opóźnienie). Chodzi o obowiązki dotyczące świadczenia głównego i świadczeń ubocznych, po stronie konsumenta oraz kredytodawcy, wykonane dobrowolnie lub przymusowo. W typowych przypadkach umowę o kredyt konsumencki uznaje się za wykonaną w dniu, w którym konsument spłacił ostatnią należność z tytułu tej umowy na rzecz kredytodawcy.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, skorzystanie przez kredytobiorcę z Sankcji Kredytu Darmowego nie daje kredytodawcy prawa do wypowiedzenia umowy kredytu przed zakończeniem umowy.